Dr. Jonida Xhyra-Entorf: Përkthyese dhe mësuese për gjuhët shqip dhe gjermanisht
 

Gjuha shqipe


Verbreitung der albanischen Sprache

Gjuha shqipe bėn pjesė nė familjen e gjuhėve indoevropiane. Ajo krijon brenda familjes sė gjuhėve indoevropiane njė degė tė veēantė dhe nuk ka lidhje prejardhjeje me asnjėrėn nga gjuhėt e tjera tė kėsaj familjeje.

Gjuha shqipe flitet sot nga afėrsisht gjashtė milion njerėz. Shqip flitet jo vetėm nė Republikėn e Shqipėrisė por edhe nė Kosovė, nė perėndim e veriperėndim tė Republikės ish-jugosllave tė Maqedonisė, nė jugperėndim tė Serbisė, nė pjesėn juglindore tė Malit tė Zi si dhe nė krahinėn e Ēamėrisė, nė veriperėndim tė Greqisė. Përveç kësaj shqip flitet edhe në kolonitë e krijuara në periudhën e vonë bizantine dhe në atë osmane në Greqi e Italinë e Jugut. Duhet thënë se shqipja që flitet këtu është një gjuhë arkaike e cila në rrjedhën e kohës ka pësuar ndikime të forta prej greqishtes e italishtes.

Gjuha shqipe ndahet nė dy dialekte kryesore, nė dialektin gegė e atė toskė. Si kufi gjeografik pėr dy dialektet shėrben lumi Shkumbin nė Shqipėrinė e Mesme. Nė veri tė tij, pra nė Shqipėrinė e Veriut, nė Kosovė, Maqedoni e Mal tė Zi flitet gegėrisht, ndėrsa nė jug tė tij, nė Greqi dhe nė Italinė e Jugut flitet toskėrisht. Dy dialektet kryesore dallohen nė aspektin fonologjik e leksikor prej njėri-tjetrit dhe pėrfshijnė brenda tyre shumė variante dialektore.

Standardizimi i gjuhės shqipe u vendos nė Kongresin e Drejtshkrimit nė vitin 1972. Ky standardizim paraqet njė kompromis midis dy dialekteve, i cili vazhdon tė ekzistojė edhe sot. Gjuha letrare shqipe pėrmban nė fonetikė e gramatikė kryesisht elemente tė toskėrishtes veriore dhe dėshmon nė fushėn e leksikut elemente tė shumta tė dialektit gegė.